Romatizma ve Cilt Sağlığı Rehberi

H A S T A V E Y A K I N L A R I İ Ç İ N B İ L G İ L E N D İ R M E R E H B E R İ Romatizma ve Cilt Sağlığı Romatizmal hastalıklarda görülebilen cilt, saç, tırnak ve damar değişikliklerini tanımak; günlük bakımda güvenli adımlar atmak ve doğru zamanda yardım istemek için bilimsel temelli, sade bir kılavuz. Güven İnsanlara Zarar Vermeme Doğal Sonuç Uygun Fiyat Politikası Bilimsel Tecrübe Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan Hazırlayan

İÇINDEKILER 2 / 15 İçindekiler ve Sayfa Dağılımı 1 Önsöz - Yazardan 3 2 Romatizma ve Cilt Neden İlişkilidir? 4 3 Romatoid Artritte Cilt Bulguları 5 4 Sedef Hastalığı ve Psöriatik Artrit 6 5 Lupus ve Işığa Duyarlı Cilt 7 6 Skleroderma ve Raynaud Fenomeni 8 7 Dermatomiyozit ve Vaskülit Bulguları 9 8 Tedaviler Sırasında Ciltte Değişiklikler 10 9 Günlük Cilt Bakımı ve Korunma 11 10 Uyarı İşaretleri: Ne Zaman Başvurulmalı? 12 11 Ana Mesajlar ve Bu Rehber Hakkında 13 12 Kaynakça 14-15 PLAN NOTU Toplam 15 sayfa. Son iki sayfa Amerikan kurumları ve bilimsel yayınlardan oluşan kaynakçaya ayrılmıştır. Romatizma ve Cilt Sağlığı 2 / 15 Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

ÖNSÖZ 3 / 15 Önsöz — Yazardan Değerli okuyucu, Romatizmal hastalıklar yalnızca eklemleri ilgilendirmez. Bağışıklık sistemi, bağ dokusu ve küçük damarlar üzerindeki etkiler nedeniyle ciltte kızarıklık, pullanma, renk değişikliği, sertleşme, yara, saç dökülmesi veya tırnak değişikliği görülebilir. Bazen bu işaretler eklem yakınmalarından önce ortaya çıkabilir; bazen de hastalığın etkinliği ya da kullanılan bir ilaca verilen yanıt hakkında ipucu sağlayabilir. Bu rehberin amacı korkutmak değil; gözlem yapmayı kolaylaştırmak, gereksiz ürün ve işlemlerden uzak durmaya yardımcı olmak ve doğru zamanda sağlık uzmanına başvurmayı desteklemektir. Her belirti romatizmal hastalık anlamına gelmez. Tanı; öykü, muayene ve gerektiğinde testlerin birlikte değerlendirilmesiyle konur. Yaklaşımımız Bilgiyi anlaşılır ve ölçülü sunmak; kanıtı olmayan kesin vaatlerden kaçınmak; güvenli, erişilebilir ve sürdürülebilir bakım adımlarını öne çıkarmak bu metnin temel yaklaşımıdır. ÖNEMLİ Bu rehber tanı veya tedavi aracı değildir. İlaçlarınızı kendi kendinize başlatmayın, azaltmayın ya da bırakmayın. Yeni veya hızla ilerleyen bir bulguyu sizi izleyen sağlık uzmanıyla paylaşın. Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan Romatizma ve Cilt Sağlığı 3 / 15 Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

TEMEL BİLGİLER 4 / 15 Romatizma ve Cilt Neden İlişkilidir? Ortak zemin: bağışıklık sistemi Romatizmal hastalıkların önemli bir bölümü bağışıklık sisteminin kendi dokularına yönelmesiyle ilişkilidir. Aynı iltihap süreci eklem zarını, bağ dokusunu, kasları, küçük damarları ve cildi etkileyebilir. Bu nedenle cilt bulguları tek başına değil; eklem ağrısı, şişlik, sabah tutukluğu, yorgunluk ve diğer belirtilerle birlikte değerlendirilir. Ciltte hangi yapılar etkilenebilir? Deri yüzeyi, deri altı dokusu, saç kökleri, tırnaklar ve küçük kan damarları etkilenebilir. Görünüm cilt tonuna göre değişebilir; kızarıklık koyu cilt tonlarında morumsu, kahverengi veya gri görünebilir. • İltihap: kızarıklık, sıcaklık, şişlik, kaşıntı veya ağrı. kızarıklık, sıcaklık, şişlik, kaşıntı veya ağrı. • Damar etkilenmesi: renk değişikliği, mor noktalar, ağrılı yaralar veya soğukla belirginleşen ataklar. renk değişikliği, mor noktalar, ağrılı yaralar veya soğukla belirginleşen ataklar. • Bağ dokusu değişikliği: ciltte sertleşme, gerginlik ve hareket kısıtlılığı. ciltte sertleşme, gerginlik ve hareket kısıtlılığı. • Tedavi etkileri: döküntü, güneşe hassasiyet, morarma ya da enfeksiyon eğilimi. döküntü, güneşe hassasiyet, morarma ya da enfeksiyon eğilimi. BİR FOTOĞRAF GÜNLÜĞÜ TUTUN Yeni bulguyu doğal ışıkta, tarih ekleyerek fotoğraflayın. Yerini, ağrı veya kaşıntıyı, yeni ilaç ya da ürün kullanımını ve eşlik eden eklem yakınmalarını not edin. Romatizma ve Cilt Sağlığı 4 / 15 Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

ROMATOİD ARTRİT 5 / 15 Romatoid Artritte Cilt Bulguları Romatoid artrit öncelikle eklemleri etkileyen, uzun süreli iltihapla seyreden bir hastalıktır. Cilt bulguları herkeste görülmez; ortaya çıktığında hastalığın kendisi, damar etkilenmesi veya tedaviyle ilişkili olabilir. [1] Romatoid nodüller NIAMS, romatoid nodülleri çoğunlukla eller ve dirseklerde, cildin hemen altında oluşan sert yumrular olarak tanımlar. Genellikle ağrısızdır; sürtünme gören yerde hassaslaşabilir. Yeni, büyüyen, kızaran veya akıntılı bir nodül değerlendirilmelidir. [1] Damar ve dolaşım işaretleri Nadir olarak küçük damar iltihabı ciltte mor-kırmızı noktalar, ağrılı alanlar, tırnak çevresinde değişiklikler veya yara şeklinde görülebilir. Özellikle uyuşma, güçsüzlük, ateş ya da genel durum bozulması eşlik ediyorsa geciktirilmemelidir. Gözlemde yararlı sorular • Bulgular basınç gören bir bölgede mi? • Renk değişikliği bastırınca soluyor mu, ağrılı mı? • Yeni ilaç, doz değişikliği veya enfeksiyon oldu mu? • Eklem şişliği ve sabah tutukluğu aynı dönemde arttı mı? YAPMAYIN Nodülü sıkmayın, delmeyin veya üzerine tahriş edici ürün sürmeyin. Açık yara varsa uygun bakım için sağlık uzmanından yardım isteyin. Romatizma ve Cilt Sağlığı 5 / 15 Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

SEDEF VE EKLEM 6 / 15 Sedef Hastalığı ve Psöriatik Artrit Sedef hastalığında deri hücreleri olağandan hızlı yenilenir; kalın, kuru, pullu ve kaşıntılı plaklar oluşabilir. En sık diz, dirsek, saçlı deri ve bel çevresi etkilenir. Tırnaklarda çukurcuk, renk değişikliği, kalınlaşma veya yataktan ayrılma görülebilir. [2,3] Eklem işaretlerini erken fark etmek Sedefi olan bazı kişilerde psöriatik artrit gelişir. AAD; şiş ve hassas parmak veya ayak parmağı, topuk ağrısı ve gün içinde azalan sabah tutukluğunu erken işaretler arasında sayar. Eklem hasarını önlemeye yardımcı olmak için erken değerlendirme önemlidir. [3,4] • Cilt ve tırnak değişikliklerinin ne zaman başladığını not edin. • Saçlı derideki kabukları koparmayın; kanama ve tahriş artabilir. • Ağrılı, tümden şişmiş parmak veya ayak parmağını bekletmeyin. • “Tek ürünle kesin çözüm” vaatlerine temkinli yaklaşın. CİLT VE EKLEM BİRLİKTE ELE ALINIR Sedef görünür alanı küçük olsa bile tırnak, saçlı deri veya eklem bulguları önem taşıyabilir. Ciltte iyileşme, eklem yakınmalarının kendiliğinden güvenle kontrol altında olduğu anlamına gelmez. Romatizma ve Cilt Sağlığı 6 / 15 Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

LUPUS 7 / 15 Lupus ve Işığa Duyarlı Cilt Lupus; cilt, eklem ve farklı organları etkileyebilen uzun süreli bir bağışıklık sistemi hastalığıdır. Yüzde burun ve yanaklar üzerinde kelebek biçimli döküntü, yuvarlak-pullu alanlar, güneşle artan döküntü, saç dökülmesi, ağız-burun yaraları ve Raynaud fenomeni görülebilir. [5,6] Güneşten korunma tedavinin parçasıdır AAD, geniş spektrumlu, suya dayanıklı SPF 30 veya üzeri güneş koruyucu; gölge, uzun kollu giysi, geniş kenarlı şapka ve güneş gözlüğü önerir. Koruyucuyu dışarı çıkmadan yaklaşık 15 dakika önce sürmek, dışarıda iki saatte bir ve yüzme ya da terleme sonrası yenilemek gerekir. [7] Saç ve yara izleri Saçlı deride pullu alanlar tedavi edilmeden iz bırakırsa kalıcı saç kaybı gelişebilir. Yeni saç dökülmesi, hassas plak veya iyileşmeyen alan erken paylaşılmalıdır. [6] IŞIK DUYARLILIĞI Bazı ilaçlar da ışığa duyarlılığı artırabilir. Yeni ilaç başlarken bu riski sorun. Solaryumdan kaçının; güneş koruyucu tek başına değil, giysi ve gölgeyle birlikte kullanılmalıdır. Romatizma ve Cilt Sağlığı 7 / 15 Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

BAĞ DOKUSU VE DAMARLAR 8 / 15 Skleroderma ve Raynaud Fenomeni Skleroderma, ciltte ve bazen diğer dokularda iltihap ve fazla kolajen birikimiyle sertleşmeye yol açan bir bağışıklık sistemi hastalığıdır. Yerel tip yalnızca cilt ve altındaki yapıları etkileyebilir; sistemik tipte damarlar ve iç organlar da etkilenebilir. [8] Ciltte görülebilen değişiklikler Parmaklarda şişlik, gerginlik ve sertleşme; parlak görünüm; hareketin zorlaşması; renk değişikliği; küçük damarların belirginleşmesi ve iyileşmesi güç parmak ucu yaraları görülebilir. Erken değerlendirme ve düzenli izlem önemlidir. [8] Raynaud atağı Soğuk veya duygusal stresle parmak ve ayak parmaklarındaki damarlar daralabilir. Cilt beyaz, mavi-mor ve ardından kızarık görünebilir; uyuşma, karıncalanma veya yanma eşlik edebilir. İkincil Raynaud lupus, skleroderma ve başka romatizmal hastalıklarla ilişkili olabilir. [9] • Kat kat giyinin; eldiven ve sıcak çorap kullanın. • Ani sıcaklık değişiminden ve nikotinden kaçının. • Atağı ılık ortamda yavaşça sonlandırın; çok sıcak su kullanmayın. • Açık yara, siyahlaşma veya geçmeyen şiddetli ağrıda acil değerlendirme isteyin. Romatizma ve Cilt Sağlığı 8 / 15 Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

KAS VE DAMAR BULGULARI 9 / 15 Dermatomiyozit ve Vaskülit Bulguları Dermatomiyozit Dermatomiyozitte kas güçsüzlüğüne cilt döküntüsü eşlik edebilir. Göz kapaklarında morumsu renk, parmak eklemleri üzerinde kabarık-pullu alanlar, boyun ve göğüs üstünde güneşle artan kızarıklık görülebilir. Merdiven çıkma, sandalyeden kalkma, saç tarama veya kolları kaldırmada yeni güçlük önemlidir. [10] Vaskülit Vaskülit damar duvarının iltihabıdır. Ciltte bastırınca solmayan kırmızı-mor noktalar, ağrılı kabarıklıklar, ağsı renk değişikliği, su toplaması veya yara oluşabilir. Yalnız ciltle sınırlı tipler olduğu gibi böbrek, akciğer, sinir veya bağırsakları etkileyen tipler de vardır. [11–13] GECİKMEDEN DEĞERLENDİRİN Mor döküntüyle birlikte ateş, nefes darlığı, göğüs ağrısı, kanlı idrar, karın ağrısı, yeni uyuşma-güç kaybı veya hızla ilerleyen yara varsa acil yardım alın. Fotoğraf kadar önemli: eşlik eden belirtiler Döküntünün başlangıç saatini, yayılma hızını, ağrı veya kaşıntıyı, ateşi, yeni ilaçları ve son enfeksiyonları not etmek değerlendirmeyi kolaylaştırır. Romatizma ve Cilt Sağlığı 9 / 15 Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

TEDAVİ GÜVENLİĞİ 10 / 15 Tedaviler Sırasında Ciltte Değişiklikler Romatizmal hastalıklarda kullanılan ilaçlar yarar sağlarken bazı kişilerde cilt bulgularına yol açabilir. Her döküntü ilaç alerjisi değildir; ancak zamanlama ve eşlik eden belirtiler önemlidir. • Enjeksiyon bölgesi: kısa süreli kızarıklık, hassasiyet veya kaşıntı görülebilir; hızla büyüyen, sıcak ve çok ağrılı alan değerlendirilmelidir. kısa süreli kızarıklık, hassasiyet veya kaşıntı görülebilir; hızla büyüyen, sıcak ve çok ağrılı alan değerlendirilmelidir. • Güneş hassasiyeti: bazı ilaçlarla artabilir. MedlinePlus, metotreksat kullanırken gereksiz UV maruziyetinden kaçınmayı ve koruyucu önlem almayı belirtir. [14] bazı ilaçlarla artabilir. MedlinePlus, metotreksat kullanırken gereksiz UV maruziyetinden kaçınmayı ve koruyucu önlem almayı belirtir. [14] • Enfeksiyonlar: bağışıklık yanıtını azaltan tedaviler uçuk, zona veya başka enfeksiyonların riskini artırabilir. bağışıklık yanıtını azaltan tedaviler uçuk, zona veya başka enfeksiyonların riskini artırabilir. • Morarma ve yaralar: kortikosteroidler uzun kullanımda cildi inceltebilir; doz yalnızca izleyen uzmanla değiştirilir. kortikosteroidler uzun kullanımda cildi inceltebilir; doz yalnızca izleyen uzmanla değiştirilir. ACİL İLAÇ REAKSİYONU OLABİLİR Döküntüyle birlikte yüzde-dilde şişme, nefes almada güçlük, ağız veya göz yaraları, ateş, yaygın su toplaması ya da soyulma varsa acil yardım alın. Metotreksat için ateş, döküntü, kabarcık ve soyulma ciddi uyarılar arasındadır. [14] GÜVENLİ ADIM Yeni bulgunun fotoğrafını çekin; ilacın adını, son doz zamanını ve eşlik eden belirtileri not edin. Kendi kararınızla ilaç kesmek yerine hızla sağlık uzmanına ulaşın. Romatizma ve Cilt Sağlığı 10 / 15 Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

CİLT BAKIMI 11 / 15 Günlük Cilt Bakımı ve Korunma Nazik temizlik Ilık suyla kısa duş alın. Sert kese, tanecikli peeling, parfümlü sabun ve alkollü tonikler hassasiyeti artırabilir. “Parfümsüz” ibaresi, kokusu bastırılmış “kokusuz” ürünlerden farklıdır. AAD, kuru ve hassas ciltte parfümsüz ürünleri önerir. [15] Nemlendirme Duş sonrası cilt hafif nemliyken krem veya merhem uygulayın. Eller her yıkandığında yeniden nemlendirin. Çok kuru ciltte losyon yerine daha yoğun krem veya merhem daha etkili olabilir. [15] Güneş ve soğuk koruması Geniş spektrumlu, suya dayanıklı SPF 30 veya üzeri koruyucu kullanın; gölge ve koruyucu giysiyle destekleyin. Raynaud eğiliminde eldiven, katlı giyim ve ani ısı değişiminden kaçınma önemlidir. [7,9,15] Uygun fiyatlı ve sade rutin • Nazik temizleyici • Parfümsüz nemlendirici • SPF 30+ güneş koruyucu • Yalnızca önerilen tedavi ürünü DAHA FAZLASI HER ZAMAN DAHA İYİ DEĞİLDİR Aynı anda çok sayıda aktif ürün kullanmak tahrişi artırabilir. Yeni ürünü küçük bir alanda deneyin; yanma, şişme veya döküntü olursa bırakın. Romatizma ve Cilt Sağlığı 11 / 15 Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

UYARI İŞARETLERİ 12 / 15 Ne Zaman Başvurulmalı? Acil yardım gerektirebilecek belirtiler • Nefes almada güçlük; yüz, dudak veya dilde şişme • Yaygın su toplaması, cilt soyulması, göz veya ağız yaraları • Parmakta siyahlaşma, açık yara veya geçmeyen şiddetli ağrı • Mor döküntüyle ateş, nefes darlığı, kanlı idrar, güç kaybı veya şiddetli karın ağrısı • Hızla yayılan, sıcak, ağrılı kızarıklık; irin veya yüksek ateş Kısa sürede görüşme planlayın • Yeni ve kalıcı döküntü, saç kaybı ya da tırnak değişikliği • Sedefle birlikte yeni eklem şişliği, topuk ağrısı veya sabah tutukluğu • Soğukla renk değiştiren parmaklarda atakların sıklaşması • Yeni ilaç sonrası tekrarlayan döküntü veya belirgin güneş hassasiyeti • İki haftalık nazik bakıma rağmen düzelmeyen çatlak, kanama veya yoğun kaşıntı RANDEVUYA HAZIRLIK Fotoğrafları, belirtilerin zaman çizelgesini, kullandığınız ilaç ve takviyelerin listesini götürün. “Ne zaman başladı, ne artırıyor, ne eşlik ediyor?” sorularına kısa notlar hazırlayın. Romatizma ve Cilt Sağlığı 12 / 15 Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

ANA MESAJLAR 13 / 15 Ana Mesajlar ve Bu Rehber Hakkında Beş ana mesaj • Cilt, saç, tırnak ve küçük damar bulguları bazı romatizmal hastalıkların parçası olabilir. • Tek bir cilt bulgusu tanı koydurmaz; bütün belirtiler birlikte değerlendirilir. • Yeni bulguyu fotoğraf ve kısa zaman çizelgesiyle belgelemek yararlıdır. • Nazik, parfümsüz bakım; düzenli nemlendirme; güneş ve soğuktan korunma temel adımlardır. • Hızla ilerleyen döküntü, ciddi ilaç reaksiyonu veya dolaşım bozukluğu belirtileri bekletilmez. BEŞ TEMEL İLKE Güven: açık ve doğrulanabilir bilgi. İnsanlara zarar vermeme: gereksiz riskten kaçınma. Doğal sonuç: gerçekçi beklenti. Uygun fiyat politikası: sade ve erişilebilir bakım. Bilimsel tecrübe: güvenilir kaynaklara dayalı yaklaşım. Bu Rehber Hakkında “Romatizma ve Cilt Sağlığı” rehberi, romatizmal hastalığı olan bireylerin ve yakınlarının ciltteki değişiklikleri daha bilinçli gözlemlemelerine, güvenli günlük bakım adımları atmalarına ve gerektiğinde zamanında yardım istemelerine destek olmak amacıyla hazırlanmıştır. YASAL UYARI Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; kişiye özel tıbbi tavsiye, tanı veya tedavi yerine geçmez. Sağlığınızla ilgili kararlar için sizi izleyen sağlık uzmanına danışın. Romatizma ve Cilt Sağlığı 13 / 15 Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

KAYNAKÇA 14 / 15 Kaynakça (1/2) Amerikan sağlık kurumlarının hasta bilgilendirme sayfaları ve bilimsel yayınları temel alınmıştır. Bağlantılar 1 Ağustos 2026 tarihinde kontrol edilmiştir. 1 NIAMS. “Rheumatoid Arthritis.” https://www.niams.nih.gov/health-topics/rheumatoid-arthritis 2 American Academy of Dermatology (AAD). “Psoriasis: Overview.” https://www.aad.org/public/diseases/psoriasis/what/overview 3 AAD. “Psoriasis: Signs and symptoms.” https://www.aad.org/public/diseases/psoriasis/what/symptoms 4 AAD. “Psoriatic arthritis: Overview.” https://www.aad.org/public/diseases/a-z/psoriatic-arthritis-overview 5 NIAMS. “Systemic Lupus Erythematosus (Lupus).” https://www.niams.nih.gov/health-topics/lupus 6 AAD. “Lupus and your skin: Signs and symptoms.” https://www.aad.org/public/diseases/a-z/lupus-symptoms 7 AAD. “Lupus and your skin: Self-care dermatologists recommend.” https://www.aad.org/public/diseases/a-z/lupus-self-care 8 NIAMS. “Scleroderma.” https://www.niams.nih.gov/health-topics/scleroderma Romatizma ve Cilt Sağlığı 14 / 15 Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

KAYNAKÇA 15 / 15 Kaynakça (2/2) 9 NIAMS. “Raynaud’s Phenomenon.” https://www.niams.nih.gov/health-topics/raynauds-phenomenon 10 National Library of Medicine. “Dermatomyositis.” MedlinePlus. https://medlineplus.gov/ency/article/000839.htm 11 Vasculitis Foundation. “What is Vasculitis?” https://www.vasculitisfoundation.org/education/vasculitis/ 12 Vasculitis Foundation. “Cutaneous Small-Vessel Vasculitis.” https://www.vasculitisfoundation.org/education/vasculitis-types/cutaneous-small-vessel-vasculitis/ 13 Vasculitis Foundation. “IgA Vasculitis.” https://www.vasculitisfoundation.org/education/vasculitis-types/iga-vasculitis/ 14 National Library of Medicine. “Methotrexate: Drug Information.” MedlinePlus. https://medlineplus.gov/druginfo/meds/a682019.html 15 AAD. “Dermatologists’ top tips for relieving dry skin.” https://www.aad.org/public/everyday-care/skin-care-basics/dry/dermatologists-tips-relieve-dry-skin 16 U.S. Food and Drug Administration. “FDA requires warnings about increased risk for JAK inhibitors.” https://www.fda.gov/drugs/drug-safety-and-availability/fda-requires-warnings-about-increased-risk-serious-heart-related-events -cancer-blood-clots-and-death KAYNAK NOTU Tıbbi bilgiler zamanla güncellenebilir. En güncel bilgi için ilgili kurumların resmi sayfalarını ve kullandığınız ilaçların güncel hasta bilgilendirme metinlerini kontrol edin. Romatizma ve Cilt Sağlığı 15 / 15 Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan