Kolesterol ve Cilt Sağlığı Rehberi

H A S T A V E Y A K I N L A R I İ Ç İ N B İ L G İ L E N D İ R M E R E H B E R İ Kolesterol ve Cilt Sağlığı Yüksek kolesterolün cildinizde bıraktığı izleri tanımak, ilaç yan etkilerini anlamak ve günlük yaşamda cildinizi korumak için bilimsel temelli, sade bir kılavuz. Güven İnsana Zarar Vermeme Doğal Sonuç Uygun Fiyat Politikası Bilimsel Tecrübe Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan Hazırlayan

İ Ç İ N D E K İ L E R 2 / 16 İçindekiler 1 Önsöz — Yazardan 3 2 Kolesterol Nedir? 4 3 Kolesterol ve Cilt Arasındaki Bağlantı 5 4 Ciltte Görülen Belirtiler I: Ksantelazma ve Göz Çevresi Bulguları 6 5 Ciltte Görülen Belirtiler II: Ksantomalar 7 6 Kolesterolle İlişkili Diğer Bulgular 8 7 Kolesterol İlaçlarının Cilt Yan Etkileri (I) 9 8 Kolesterol İlaçlarının Cilt Yan Etkileri (II) ve Doktora Başvuru 10 9 Cilt Bakımı Önerileri I: Beslenme ve Günlük Bakım 11 10 Cilt Bakımı Önerileri II: Yaşam Tarzı 12 11 Uyarı İşaretleri: Ne Zaman Doktora Başvurulmalı? 13 12 Rehberin Özeti ve Ana Mesajlar 14 13 Kaynakça 15 14 Bu Rehber Hakkında 16 Bu rehber beş temel ilke üzerine kuruludur: güven, insana zarar vermeme, doğal sonuç, uygun fiyat politikası ve bilimsel tecrübe. Her bölüm bu ilkeler gözetilerek, abartılı vaatlerden uzak, kanıta dayalı bir dille yazılmıştır. Kolesterol ve Cilt Sağlığı 2 / 16 · Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

Ö N S Ö Z 3 / 16 Önsöz — Yazardan Değerli okuyucu, yüksek kolesterol genellikle ”sessiz” bir durum olarak bilinir; çünkü çoğu zaman belirgin bir şikayete yol açmaz. Oysa cilt, kolesterol yüksekliğinin bazen ilk fark edilebilir izlerini taşır. Göz kapaklarındaki sarımsı birikintiler, dirsek ve dizlerdeki küçük yumrular hastalarımın çoğu zaman ”estetik bir sorun” sandığı, aslında altta yatan bir kolesterol probleminin işareti olabilecek bulgulardır. Bu rehberi hazırlarken tek bir amacım oldu: karmaşık tıbbi bilgiyi, abartısız ve dürüst bir dille, herkesin anlayabileceği şekilde aktarmak. Bu rehber bir teşhis aracı değildir; amacı sizi bilgilendirmek, doğru soruları doktorunuza sormanızı sağlamak ve cildinizdeki değişiklikleri zamanında fark etmenize yardımcı olmaktır. Beş temel ilkem: Güven Zarar Vermeme Doğal Sonuç Uygun Fiyat Bilimsel Tecrübe Söylediğim her bilginin Önce hastaya, sonra Mucize değil, gerçekçi Bilgi ve bakım herkes için Yıllar süren klinik gözlem kaynağı olsun isterim. tedaviye bakarım. iyileşme vaat ederim. erişilebilir olmalı. ve literatürle konuşurum. Sağlıkla kalın. Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan Kolesterol ve Cilt Sağlığı 3 / 16 · Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

T E M E L B İ L G İ L E R 4 / 16 Kolesterol Nedir? Kolesterol, vücudumuzun hücre zarları, bazı hormonlar ve D vitamini üretimi için ihtiyaç duyduğu, yağ benzeri bir maddedir. Karaciğerde üretilir ve bir kısmı da besinlerle alınır. Kanda başlıca iki taşıyıcı biçimde dolaşır: LDL (”kötü” kolesterol) ve HDL (”iyi” kolesterol). LDL'nin yüksek, HDL'nin düşük olması kardiyovasküler risk açısından olumsuz kabul edilir. Neden Önemlidir? Kan kolesterol düzeyi uzun süre yüksek seyrettiğinde, damar duvarlarında birikerek aterosklerozun (damar sertliği) zeminini hazırlar. Bu süreç çoğu zaman belirti vermeden ilerler; kalp krizi veya inme gibi ciddi olaylarla kendini gösterene kadar fark edilmeyebilir. Cilt Neden Bu Kadar Önemli Bir Gösterge? Kolesterol yalnızca damar duvarında değil, bazı durumlarda ciltte ve tendonlarda da birikebilir. Bu birikintiler gözle görülebilir, elle hissedilebilir yapılar oluşturduğundan, cilt bazen kandaki yüksek kolesterolün ilk görünür işareti olabilir. Bu nedenle cildinizde fark ettiğiniz değişiklikleri hafife almamak değerlidir. Bilimsel not: Özellikle ailesel hiperkolesterolemi gibi genetik durumlarda, LDL düzeyi çok yüksek seyrettiğinde cilt ve tendon birikintileri daha erken yaşta ve daha belirgin ortaya çıkabilir. Kolesterol ve Cilt Sağlığı 4 / 16 · Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

M E K A N İ Z M A 5 / 16 Kolesterol ve Cilt Arasındaki Bağlantı Kanda uzun süre yüksek seyreden lipidler (kolesterol ve trigliseritler), bazı dokularda makrofaj adı verilen bağışıklık hücreleri tarafından yutularak ”köpük hücreleri” oluşturur. Bu hücreler cilt altında ve tendonlarda birikirse, sarımsı renkte, yumuşak veya sert kabarıklıklar şeklinde kendini gösterir. Birikim Nerede Olur? En sık göz kapakları çevresinde (ksantelazma), dirsek, diz, kalça ve Aşil tendonu gibi bölgelerde görülür. Trigliseritlerin çok yüksek olduğu durumlarda ise gövde ve kollarda küçük, ani çıkan sarı-kırmızı papüller (erüptif ksantoma) ortaya çıkabilir. Herkeste Görülür mü? Hayır. Yüksek kolesterolü olan pek çok kişide hiçbir cilt bulgusu olmayabilir; bu bulgular daha çok uzun süredir yüksek seyreden veya genetik kökenli kolesterol yüksekliklerinde ortaya çıkma eğilimindedir. Doğal sonuç ilkesi: Ciltteki birikintiler bir gecede oluşmaz. Kolesterol kontrol altına alındığında da bu birikintiler genellikle kendiliğinden hemen kaybolmaz; bazıları kalıcı olabilir ve gerektiğinde ayrı bir dermatolojik değerlendirme ve işlemle küçültülür. Gerçekçi beklenti, hızlı sonuçtan daha değerlidir. Kolesterol ve Cilt Sağlığı 5 / 16 · Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

B E L İ R T İ L E R 6 / 16 Ciltte Görülen Belirtiler I: Ksantelazma ve Göz Çevresi Bulguları Ksantelazma Nedir? Ksantelazma, üst veya alt göz kapaklarında, genellikle burna yakın iç köşede yerleşen, düz veya hafif kabarık, yumuşak, sarımsı plaklardır. Ağrısızdır ve genellikle simetrik olarak her iki gözde birden görülür. Kolesterolle İlişkisi Ne Kadar Güçlü? Ksantelazması olan kişilerin yaklaşık yarısında kan kolesterol düzeyleri yüksek bulunur; diğer yarısında ise kolesterol normal sınırlardadır. Bu nedenle ksantelazma varlığı, mutlaka yüksek kolesterol anlamına gelmez, ancak kan lipid profilinin kontrol ettirilmesi için iyi bir hatırlatıcıdır. Arkus Korneal (Göz Çevresinde Halka) Gözün renkli kısmının (iris) çevresinde beyaz-gri bir halka şeklinde görülen arkus korneal de, özellikle 45 yaş altında ortaya çıktığında, lipid profilinin gözden geçirilmesi için bir işaret olarak değerlendirilir. Ne zaman önemli? 40 yaş altında ortaya çıkan ksantelazma veya arkus korneal, ailesel hiperkolesterolemi gibi genetik bir durumun işareti olabilir ve daha yakın takip gerektirebilir. Kolesterol ve Cilt Sağlığı 6 / 16 · Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

B E L İ R T İ L E R 7 / 16 Ciltte Görülen Belirtiler II: Ksantomalar Tendon Ksantomaları Özellikle Aşil tendonu ve el sırtındaki tendonlar üzerinde hissedilen sert, ağrısız kabarıklıklardır. Ailesel hiperkolesterolemi ile güçlü bir ilişkisi vardır ve genellikle çok yüksek LDL düzeyleriyle birlikte görülür. Tüberöz Ksantomalar Dirsek, diz ve kalça gibi bölgelerde, deri altında sert, ağrısız, sarımsı-kırmızımsı yumrular şeklinde ortaya çıkar. Genellikle kronik ve belirgin kolesterol yüksekliğiyle ilişkilidir. Erüptif Ksantomalar Trigliserit düzeyi çok yüksek olduğunda, gövde, kalça ve kollarda aniden ortaya çıkan, küçük, sarı merkezli, kırmızı halkalı papüller şeklinde görülür. Bu durum, altta yatan ciddi bir trigliserit yüksekliğinin işareti olabileceğinden dikkat gerektirir. Palmar Ksantoma Avuç içi çizgilerinde sarımsı bir renklenme şeklinde görülür ve bazı lipid bozukluğu türlerinde tanımlanmıştır. Pratik öneri: Cildinizde veya tendonlarınızda yeni, ağrısız ama açıklanamayan bir kabarıklık fark ederseniz, bir sonraki kontrolünüzde mutlaka doktorunuza gösterin ve kan lipid profilinizi kontrol ettirin. Kolesterol ve Cilt Sağlığı 7 / 16 · Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

İ L İ Ş K İ L İ B U L G U L A R 8 / 16 Kolesterolle İlişkili Diğer Bulgular Ksantelazma ve ksantomalar dışında, yüksek kolesterolün dolaşım üzerindeki uzun vadeli etkileri cilt ve çevre dokularda başka bulgulara da yol açabilir. Burada ”neden-sonuç” ilişkisinden değil, aynı hastalarda daha sık birlikte görülme eğiliminden söz ediyoruz; bu ayrımı net yapmak, güven ilkemiz gereği önemlidir. Periferik Arter Hastalığına Bağlı Cilt Bulguları Damar sertliği ilerlediğinde, özellikle bacaklarda dolaşım azalmasına bağlı olarak cilt soluklaşabilir, tüy dökülmesi artabilir, tırnaklar kalınlaşabilir ve küçük yaralar yavaş iyileşebilir. Cilt Kuruluğu ve Elastikiyet Kaybı Bazı çalışmalarda uzun süreli lipid bozukluklarının, cildin bariyer fonksiyonunu ve nem tutma kapasitesini olumsuz etkileyebileceği bildirilmiştir. Metabolik Sendromla Birliktelik Yüksek kolesterol sıklıkla fazla kilo, yüksek tansiyon ve insülin direnciyle birlikte görülür; bu birliktelik bazen ciltte akantozis nigrikans denilen koyu, kadifemsi kalınlaşmalarla da kendini gösterebilir. Zarar vermeme ilkesi: Bu bulguların varlığı kesin bir tanı koymaz. Doğru değerlendirme için mutlaka bir hekim muayenesi ve kan tahlili gereklidir; kendi kendine yorumlamaktan kaçının. Kolesterol ve Cilt Sağlığı 8 / 16 · Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

İ L A Ç L A R 9 / 16 Kolesterol İlaçlarının Cilt Yan Etkileri (I) Kolesterol düşürücü ilaçlar, özellikle statinler, kalp ve damar hastalıklarından korunmada kanıtlanmış etkinliğe sahiptir ve büyük çoğunluk tarafından iyi tolere edilir. Ancak her ilaç gibi bazı kullanıcılarda cilt üzerinde yan etkiler görülebilir. Aşağıdaki bilgiler ilacınızı bırakmanız için değil, farkındalık kazanmanız içindir. Statinler (örn. atorvastatin, rosuvastatin) En sık bildirilen cilt yan etkileri hafif kaşıntı, kızarıklık ve kuruluktur. Kolesterol, cildin bariyer fonksiyonu için de gerekli bir bileşen olduğundan, düzeyinin belirgin düşmesi bazı kişilerde cilt kuruluğuna katkıda bulunabilir. Güneşe Duyarlılık (Fotosensitivite) Bazı statin kullanıcılarında güneşe maruz kalan bölgelerde beklenenden daha kolay kızarma veya döküntü bildirilmiştir. Nadir Ancak Ciddi Reaksiyonlar Çok nadiren, statinlere bağlı lupus benzeri döküntüler veya otoimmün cilt reaksiyonları bildirilmiştir. Bunlar istisnai durumlardır ve genellikle ilaç kesildiğinde gerilerler. Acil uyarı: Yüzde, dudakta şişme, nefes almada güçlük veya yaygın kurdeşen gibi alerjik reaksiyon belirtileri görülürse, bu bir acil durumdur — en yakın acil servise başvurun. Kolesterol ve Cilt Sağlığı 9 / 16 · Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

İ L A Ç L A R 10 / 16 Kolesterol İlaçlarının Cilt Yan Etkileri (II) ve Doktora Başvuru Fibratlar (örn. fenofibrat) Trigliserit düşürücü bu ilaçlarda nadiren döküntü ve güneşe duyarlılık artışı bildirilmiştir. Ezetimib Genellikle iyi tolere edilir; nadir cilt döküntüsü vakaları bildirilmiştir. PCSK9 İnhibitörleri (enjeksiyonla uygulanan ilaçlar) En sık bildirilen cilt bulgusu, enjeksiyon yapılan bölgede geçici kızarıklık, kaşıntı veya hassasiyettir. Niasin Özellikle tedavi başlangıcında yüzde ve gövdede ani kızarma (flushing) ve sıcaklık hissi sık görülür; genellikle zamanla azalır. Ne Zaman Doktora Başvurulmalı? • Yeni başlayan, yaygınlaşan veya kaşıntılı bir döküntü fark ettiğinizde • Yüz, dudak veya boğazda şişlik hissettiğinizde (acil) • Cilt döküntüsüyle birlikte eklem ağrısı veya ateş eşlik ediyorsa Önemli: Yan etki şüphesi olsa bile ilacınızı doktorunuza danışmadan asla kesmeyin; kontrolsüz bırakılan yüksek kolesterol, olası bir cilt yan etkisinden çok daha büyük risk taşır. Doz veya ilaç değişikliği yalnızca hekim kararıyla yapılmalıdır. Kolesterol ve Cilt Sağlığı 10 / 16 · Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

C İ L T B A K I M I 11 / 16 Cilt Bakımı Önerileri I: Beslenme ve Günlük Bakım Doymuş Yağ ve Trans Yağdan Kaçınma Kırmızı et, tam yağlı süt ürünleri ve işlenmiş gıdalarda bulunan doymuş yağların azaltılması, kan lipid profilini olumlu etkiler; bu da uzun vadede cilt ve tendon birikintilerinin oluşma riskini azaltmaya katkıda bulunur. Omega-3 ve Lifli Besinler Balık, ceviz, keten tohumu gibi omega-3 kaynakları trigliserit düzeylerini düşürmeye yardımcı olabilir. Sebze, meyve, kepekli tahıl ve baklagillerden gelen lif de LDL kolesterolün düşürülmesine katkı sağlar. Nazik Cilt Temizliği ve Nemlendirme Sert, köpüren ve parfümlü sabunlar yerine pH dengesi cilde uygun, yumuşak temizleyiciler tercih edin. Günde en az bir kez kokusuz ve basit içerikli bir nemlendirici kullanmak, kuruluk eğilimi olan cildin bariyer fonksiyonunu destekler. Göz Çevresi Bakımı Ksantelazma eğilimi olan kişilerde göz çevresindeki cildin nazikçe temizlenmesi ve ovulmaması önerilir; kalıcı birikintiler için tedavi kararı dermatoloji uzmanına bırakılmalıdır. Uygun fiyat ilkesi: Etkili beslenme ve cilt bakımı için pahalı takviyelere veya lüks ürünlere ihtiyaç yoktur. Dengeli, sade bir beslenme düzeni; pahalı kürlerden çok daha belirleyicidir. Kolesterol ve Cilt Sağlığı 11 / 16 · Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

C İ L T B A K I M I 12 / 16 Cilt Bakımı Önerileri II: Yaşam Tarzı Düzenli, Ölçülü Egzersiz Hekiminizin uygun gördüğü şekilde düzenli yürüyüş gibi hafif-orta tempolu egzersizler, HDL (”iyi” kolesterol) düzeyinin yükselmesine ve genel dolaşımın desteklenmesine katkıda bulunur. Kilo Yönetimi Fazla kilonun azaltılması, hem LDL ve trigliserit düzeylerinin düşmesine hem de metabolik sendromla ilişkili cilt bulgularının gerilemesine yardımcı olabilir. Sigaradan Uzak Durmak Sigara, HDL düzeyini düşürdüğü ve damar duvarını olumsuz etkilediği için hem kolesterol profilini bozar hem de cildin beslenmesini zorlaştırarak erken yaşlanmaya katkıda bulunur. Düzenli Kan Tahlili Takibi Lipid profilinizi hekiminizin önerdiği aralıklarla kontrol ettirmek, hem tedavinin etkinliğini izlemek hem de cilt bulgularının gerileyip gerilemediğini değerlendirmek açısından önemlidir. Doğal sonuç ilkesi: Bu öneriler haftalar içinde değil, aylar süren düzenli uygulamayla sonuç verir. Sabırlı ve tutarlı olmak, herhangi bir üründen daha etkilidir. Kolesterol ve Cilt Sağlığı 12 / 16 · Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

A C İ L D U R U M L A R 13 / 16 Uyarı İşaretleri: Ne Zaman Doktora Başvurulmalı? Bu rehberde anlatılan bulguların büyük çoğunluğu acil değildir; ancak bazı belirtiler zaman kaybetmeden değerlendirilmesi gereken uyarı işaretleridir. Aşağıdaki listeyi bir başvuru rehberi olarak kullanabilirsiniz. Hemen Acil Servise Başvurulmalı • İlaç sonrası yüz, dudak, dil veya boğazda ani şişme, nefes almada zorluk • Ani göğüs ağrısı, bir kolda güçsüzlük veya konuşma bozukluğu (kalp krizi/inme belirtisi olabilir) En Kısa Sürede Doktor Randevusu Alınmalı • 40 yaş altında ortaya çıkan ksantelazma veya arkus korneal • Gövde veya kollarda aniden çıkan çok sayıda sarı-kırmızı papül (erüptif ksantoma şüphesi) • Tendon üzerinde yeni fark edilen sert, ağrısız kabarıklık • İlaç kullanımı sonrası yaygınlaşan döküntü veya kaşıntı Rutin Kontrolde Konuşulabilir • Hafif cilt kuruluğu • Göz kapağında yavaş büyüyen, uzun süredir var olan ksantelazma Unutmayın: Şüphe duyduğunuzda beklemeyin. Erken değerlendirme, çoğu zaman en basit ve en güvenli yoldur. Kolesterol ve Cilt Sağlığı 13 / 16 · Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

Ö Z E T 14 / 16 Rehberin Özeti ve Ana Mesajlar Bu rehberde yüksek kolesterolün cilt üzerindeki etkilerini, ilaç yan etkilerini ve korunma yollarını ele aldık. Ana başlıkları kısaca hatırlayalım: • Bağlantı gerçektir: Yüksek kolesterol, ciltte ve tendonlarda görülebilen ksantelazma, ksantoma ve arkus korneal gibi bulgularla kendini gösterebilir. • Her bulgu kesin tanı koymaz: Bu bulgular kolesterol yüksekliğine işaret edebilir ama kesin tanı için mutlaka kan tahlili ve hekim değerlendirmesi gerekir. • İlaçlar genelde güvenlidir: Cilt yan etkileri mümkündür ama nadir ve çoğunlukla hafiftir; ilacınızı doktorunuza danışmadan bırakmayın. • Basit önlemler etkilidir: Dengeli beslenme, düzenli egzersiz, sigaradan uzak durmak ve düzenli kan tahlili takibi, hem kolesterolünüzü hem cildinizi destekler. Beş ilkeyle kapanış: Güven Zarar Vermeme Doğal Sonuç Uygun Fiyat Bilimsel Tecrübe Kaynağı belirsiz bilgiye Öz tedaviyi değil, hekime Gerçekçi, kademeli Basit ve erişilebilir Klinik gözlem ve literatürle yer vermedik. danışmayı önerdik. iyileşmeyi vurguladık. önlemleri öne çıkardık. yazdık. Bu rehberin bir tanı veya tedavi aracı olmadığını, mevcut tedavinizin yerini tutmayacağını hatırlatmak isteriz. Sorularınız için lütfen izlemekte olduğunuz hekiminize danışın. Kolesterol ve Cilt Sağlığı 14 / 16 · Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

K A Y N A K Ç A 15 / 16 Kaynakça Bu rehberin hazırlanmasında, uluslararası dermatoloji ve kardiyoloji kuruluşlarının hasta bilgilendirme kaynakları, ulusal uzmanlık dernekleri kılavuzları ve bilimsel literatürdeki gözden geçirme çalışmalarından yararlanılmıştır. Uluslararası Kaynaklar 1. American Academy of Dermatology (AAD) — Hasta bilgilendirme kaynakları, cilt bulguları ve dermatolojik değerlendirme rehberleri. aad.org 2. Mayo Clinic — ”Xanthelasma” ve ”High cholesterol” hasta bilgilendirme sayfaları. mayoclinic.org 3. Cleveland Clinic — ”Xanthelasma” ve kolesterole bağlı cilt bulguları üzerine hasta kaynakları. clevelandclinic.org 4. MedlinePlus (ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi, NIH) — ”Cholesterol” ve lipid bozuklukları hakkında genel bilgilendirme. medlineplus.gov 5. StatPearls (NCBI Bookshelf) — ”Xanthelasma Palpebrarum” ve ”Xanthoma” başlıklı klinik derlemeler. ncbi.nlm.nih.gov/books 6. DermNet NZ — ”Xanthelasma” ve ”Xanthoma” dermatolojik referans sayfaları. dermnetnz.org 7. Bertelsen S, Nordestgaard BG, Tybjærg-Hansen A ve ark. Xanthelasmata, arkus korneal ve iskemik damar hastalığı ile ölüm ilişkisi üzerine geniş toplum tabanlı prospektif kohort çalışması, BMJ (2011). 8. European Society of Cardiology / European Atherosclerosis Society (ESC/EAS) — Dislipidemi Yönetimi Kılavuzu, European Heart Journal. 9. American Heart Association (AHA) — Statinler ve kolesterol düşürücü tedaviler hakkında hasta bilgilendirme kaynakları. heart.org 10. National Lipid Association — Ailesel hiperkolesterolemi ve lipid bozuklukları hasta kaynakları. learnyourlipids.com 11. U.S. Food and Drug Administration (FDA) — Statin ilaçlarının güvenlik profili ve olası yan etkilerine ilişkin ilaç güvenliği duyuruları. fda.gov 12. British Journal of Dermatology — Statin tedavisine bağlı kütanöz reaksiyonları inceleyen gözden geçirme yazıları. Ulusal Kaynaklar 13. Türk Kardiyoloji Derneği (TKD) — Dislipidemi Tanı ve Tedavi Kılavuzu. tkd.org.tr 14. Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği (TEMD) — Lipid Metabolizması Bozuklukları Tanı ve Tedavi Kılavuzu. temd.org.tr 15. Türk Dermatoloji Derneği — Ksantelazma, ksantoma ve lipid ilişkili cilt bulguları üzerine hasta ve hekim bilgilendirme materyalleri. Not: Bu kaynakça genel bilgilendirme amacıyla derlenmiştir; belirli bir hastaya yönelik tedavi kararı için her zaman güncel literatür ve hekim değerlendirmesi esas alınmalıdır. Kolesterol ve Cilt Sağlığı 15 / 16 · Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

B U R E H B E R H A K K I N D A 16 / 16 Bu Rehber Hakkında ”Kolesterol ve Cilt Sağlığı” rehberi, yüksek kolesterolü olan bireylerin ve yakınlarının, bu durumun cilt üzerindeki etkilerini anlamalarına ve günlük yaşamda basit, güvenli adımlar atmalarına yardımcı olmak amacıyla hazırlanmıştır. Yasal uyarı: Bu rehberdeki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır, kişiye özel tıbbi tavsiye niteliği taşımaz ve mevcut tedavinizin yerini tutmaz. Sağlığınızla ilgili her türlü karar için lütfen hekiminize danışın. Kolesterol ve Cilt Sağlığı 16 / 16 · Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan