Diyabet ve Cilt Sağlığı Rehberi

H A S T A V E Y A K I N L A R I İ Ç İ N B İ L G İ L E N D İ R M E R E H B E R İ Diyabet ve Cilt Şeker hastalığının ciltteki yansımalarını anlamak, erken uyarı işaretlerini tanımak ve günlük hayatta cildinizi korumak için ulusal ve uluslararası kaynaklara dayalı, bilimsel temelli bir kılavuz. Güven İnsana Zarar Vermeme Doğal Sonuç Uygun Fiyat Politikası Bilimsel Tecrübe Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan Kulak Burun Boğaz ve Baş-Boyun Cerrahisi · Hazırlayan AĞUSTOS 2026

İÇİNDEKİLER İçindekiler 1 Yazarın Beş Temel İlkesi 3 2 Diyabet ve Cilt Arasındaki İlişki 4 3 Bilimsel Arka Plan ve Risk Faktörleri 5 4 Uluslararası Kaynaklara Göre 10 Cilt Uyarı İşareti 6 5 Cilt Enfeksiyonları 7 6 Diyabetik Dermopati (“Shin Spots”) ve Damarsal Bulgular 8 7 Deri Kalınlaşması, Sklerödem ve Ksantom Türleri 9 8 Diyabetik Ayak Sendromu 10 9 Tırnak Bulguları ve Nekrobiyozis Lipoidika 11 10 Akantozis Nigrikans, Et Benleri ve Diğer Bulgular 12 11 İnsülin Tedavisine Bağlı Değişiklikler, Kaşıntı ve Kuruluk 13 12 Günlük Cilt ve Ayak Bakımı 14 13 Ne Zaman Doktora Başvurulmalı? / Sık Sorulan Sorular 15 14 Terimler Sözlüğü 16 15 Kapanış 17 16 Kaynaklar 18 Bu rehber beş temel ilke üzerine kuruludur: güven, insana zarar vermeme, doğal sonuç, uygun fiyat politikası ve bilimsel tecrübe. Her bölüm bu ilkeler gözetilerek, abartılı vaatlerden uzak, kanıta dayalı bir dille yazılmıştır. Diyabet ve Cilt 2 / 18 Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

ÖNSÖZ Yazarın Beş Temel İlkesi Bu rehber, Kulak Burun Boğaz ve Baş-Boyun Cerrahisi Profesörü Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan'ın sunumuyla hazırlanmıştır. Yazarın hasta yaklaşımı, hem cilt sağlığı danışmanlığında hem de tüm klinik uygulamalarında beş temel ilke üzerine kuruludur. Beş temel ilkem: Güven Zarar Vermeme Doğal Sonuç Uygun Fiyat Bilimsel Tecrübe Şeffaf iletişim ve Fayda ile riskin Vücudun kendi Baştan şeffaf açık dikkatle denge bilgilendirme; Güncel literatür, bilgilendirme, her tartılması; mekanizmalarını gereksiz işlem uzun yıllara aşamada soru gereksiz veya destekleyen, önerilmez, dayanan klinik sorulabilen bir orantısız risk abartılı olmayan maliyet netliği deneyimle diyalog. taşıyan bir yaklaşım. önemsenir. birlikte girişimlerden değerlendirilir. kaçınma. Diyabet ve Cilt 3 / 18 Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

TEMEL BİLGİLER Diyabet ve Cilt Arasındaki İlişki Diyabet (diabetes mellitus), pankreasın yeterli insülin üretememesi veya vücudun ürettiği insülini etkili biçimde kullanamaması sonucu ortaya çıkan, ömür boyu süren kronik bir metabolik hastalıktır. Kan şekerinin uzun süre yüksek seyretmesi yalnızca kalp, böbrek ve göz gibi organları değil, vücudun en büyük organı olan cildi de doğrudan etkiler. Neden Önemlidir? Hem Türkiye'deki dermatoloji kaynakları hem de Amerikan Dermatoloji Akademisi (AAD), diyabetli bireylerin önemli bir bölümünde cilt tutulumu görüldüğünü ve bazı cilt bulgularının hastalığın tanı konmadan önceki ilk işaretlerinden biri olabileceğini vurgulamaktadır. AAD, bu nedenle bazı cilt bulgularını “henüz tanı almamış diyabet veya prediyabetin uyarı işareti” olarak tanımlamaktadır. Bu Rehberin Amacı Bu rehberin amacı, okuyucuya diyabetin ciltteki olası yansımaları konusunda hem ulusal hem de uluslararası kaynaklara dayanan, güncel ve dengeli bir çerçeve sunmaktır. Cilt, dış dünyaya açık ve gözlemi en kolay organ olduğu için, birçok durumda erken uyarı sinyallerini ilk taşıyan doku olma özelliği taşır. Amerikan Diyabet Derneği (ADA) de benzer şekilde, cilt komplikasyonlarının bazen diyabetin ilk fark edilen bulgusu olabileceğini ve iyi yönetilen bir diyabetin cilt sorunlarının büyük bölümünü önlemeye yardımcı olduğunu vurgulamaktadır. Bilgilendirme: Bu rehberdeki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; herhangi bir cilt bulgusunun tanısı ve tedavisi için mutlaka bir hekime başvurulmalıdır. Diyabet ve Cilt 4 / 18 Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

MEKANİZMA Bilimsel Arka Plan ve Risk Faktörleri Yüksek kan şekerinin cilt üzerindeki etkisi birbiriyle bağlantılı birkaç süreçle açıklanır. Uzun süreli yüksek glikoz düzeyleri, vücudun yapısal proteinlerinin (örneğin kolajen) yapısını bozan “glikasyon” sürecini başlatır. Diyabet ayrıca küçük çaplı damarları (mikrodolaşımı) etkileyerek cildin beslenmesini ve yara iyileşmesini yavaşlatır. Diyabetik nöropati adı verilen sinir hasarı, özellikle ayaklarda his kaybına yol açarak küçük travmaların fark edilmemesine neden olur. Son olarak, yüksek kan şekeri bağışıklık sistemini baskılayarak enfeksiyonlara karşı direnci azaltır. Kimlerde Cilt Bulguları Daha Sık Görülür? • Uzun süredir kan şekeri kontrolü yetersiz seyreden bireyler • Diyabet süresi uzun olan (10 yıl ve üzeri) hastalar • Fazla kilolu veya obez bireyler • İleri yaş grubu, özellikle 50 yaş üzeri diyabetliler • Sigara kullanan ve dolaşım sorunu olan bireyler Tip 1 ve Tip 2 Diyabette Cilt Bulguları Diyabet iki ana grupta incelenir: pankreasın insülin üreten hücrelerinin harap olmasına bağlı gelişen Tip 1 diyabet ve daha çok insülin direnciyle seyreden, hastaların büyük çoğunluğunu oluşturan Tip 2 diyabet. Cilt bulguları açısından da farklılık gösterirler: Tip 2 diyabette cilt enfeksiyonları ve akantozis nigrikans gibi insülin direnciyle ilişkili bulgular daha sık görülürken, Tip 1 diyabette bağışıklık sistemine bağlı cilt sorunları (örneğin vitiligo) daha belirgin olabilir. Diyabet ve Cilt 5 / 18 Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

UYARI İŞARETLERİ Uluslararası Kaynaklara Göre 10 Cilt Uyarı İşareti Amerikan Dermatoloji Akademisi (American Academy of Dermatology - AAD), diyabetin ciltte bırakabileceği 10 uyarı işaretini kamuoyuyla paylaşmıştır. Bu bulgular, henüz tanı almamış diyabet veya prediyabetin habercisi olabileceği gibi, mevcut diyabet tedavisinin gözden geçirilmesi gerektiğine de işaret edebilir. Aşağıdaki tablo bu 10 işareti özetlemektedir: Bulgu Kısa Açıklama (AAD) 1. Baldır Lekeleri (Shin Spots) Bacak ön yüzünde yuvarlak, kahverengi lekeler; diyabetik dermopati olarak bilinir. 2. Kadifemsi Koyu Cilt Boyun, koltuk altı gibi bölgelerde akantozis nigrikans; prediyabetin erken işareti olabilir. 3. Sert, Kalınlaşan Cilt Sırt üst bölgesinde gelişen scleredema diabeticorum. 4. Açık Yara ve Kesikler Özellikle ayaklarda yavaş iyileşen “diyabetik ülser” adı verilen yaralar. 5. Ani Kabarıklık Salgını Yüksek trigliserite bağlı eruptif ksantomatozis. 6. Göz Kapağında Sarı Lekeler Ksantelazma; kanda yüksek yağ düzeyinin göstergesi olabilir. 7. Tekrarlayan Enfeksiyonlar Ağızda pamukçuk, vajinal maya enfeksiyonu gibi tekrarlayan enfeksiyonlar. 8. Çok Sayıda Et Beni Boyun, koltuk altı gibi bölgelerde artan sayıda et beni (acrochordon). 9. Kubbe Şeklinde Kabarıklıklar Gelip geçici seyreden granüloma anülare kümeleri. 10. Sarı-Kahverengi-Mor Lekeler Bacakta yavaş büyüyen, mumsu görünümlü nekrobiyozis lipoidika. Kaynak: American Academy of Dermatology (AAD), “Diabetes: 10 warning signs that can appear on your skin”, Türkçeye uyarlanarak özetlenmiştir. Diyabet ve Cilt 6 / 18 Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

CİLT BULGULARI I Cilt Enfeksiyonları Cilt enfeksiyonları, diyabetli bireylerde en sık karşılaşılan cilt sorunudur; Türkiye kaynaklı verilere göre diyabetli hastaların yaklaşık %20-50'sinde bir tür cilt enfeksiyonu görülür. Kandida türü mantarlar hem yüksek kan şekeri hem de sinir duyu bozukluğuna bağlı olarak sık görülür; koltuk altı, kasık ve ayak parmak araları gibi kıvrım bölgelerinde kızarıklık ve kabuklanma şeklinde ortaya çıkar. Amerikan Dermatoloji Akademisi (AAD), diyabetin bağışıklık sistemini zayıflatarak vücudun zararlı mikroplarla mücadele kapasitesini azalttığını ve bu nedenle ağızda pamukçuk (oral thrush) ile vajinal mantar enfeksiyonlarının diyabetli kişilerde daha sık görüldüğünü belirtmektedir. AAD'ye göre, yılda birkaç kez tekrarlayan mantar enfeksiyonu yaşayan kişilerin diyabet veya prediyabet açısından değerlendirilmesi önerilir. Bakteriyel Enfeksiyonlar İmpetigo, folikülit, karbonkül ve erizipel gibi bakteriyel cilt enfeksiyonları diyabetli bireylerde daha sık ve şiddetli seyredebilir. Nadir fakat ciddi bir tablo olan nekrotizan fasiit, perine, gövde, kol ve bacaklarda görülebilen, kızarıklık, şişlik, sertleşme ve doku ölümüne bağlı koyulaşmayla ilerleyen, acil cerrahi ve antibiyotik tedavisi gerektiren yaşamı tehdit edebilecek bir yumuşak doku enfeksiyonudur. Deride Sararma (Karotenozis) Avuç içi, ayak tabanı ve burun-dudak kıvrımında karoten birikimine bağlı sarımsı bir renk değişikliğidir; diyabetli bireylerin yaklaşık dörtte birinde görülebilir. Göz beyazında sarılık bulunmamasıyla gerçek sarılıktan (ikterden) ayrılır ve genellikle zararsız kabul edilir. Acil uyarı: Kızarıklığın hızla yayılması, ateş, şiddetli ağrı veya irin gibi belirtiler fark edildiğinde vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Diyabet ve Cilt 7 / 18 Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

CİLT BULGULARI II Diyabetik Dermopati (“Shin Spots”) ve Damarsal Bulgular Diyabetik dermopati, Türkiye kaynaklarına göre diyabetin en sık (%40) görülen kronik cilt bulgularından biridir. AAD kaynaklarında bu bulgu halk arasında “shin spots” (baldır lekeleri) olarak da anılır ve genellikle bacağın ön yüzünde yuvarlak veya oval, kahverengi-kırmızımsı lekeler şeklinde başlar. AAD, bu lekelerin sıklıkla yaş lekeleriyle karıştırıldığını, ancak diyabet iyi kontrol altına alındığında genellikle 18-24 ay içinde solmaya başladığını belirtmektedir. AAD ayrıca, bu lekelere sahip ve henüz diyabet tanısı almamış kişilerin test edilmesi gerektiğini, diyabetli kişilerde ise bu lekelerin nöropati gibi komplikasyon riskinin bir göstergesi olabileceğini vurgular. Diğer Damarsal Bulgular Yaşlı diyabetli bireylerde bacak ön yüzünde kahverengi-turuncu lekelerle seyreden pigmente purpurik dermatoz görülebilir. Nadir görülen büllozis diyabetikorumda ise bacak veya ayakta, çevresinde kızarıklık olmayan, ağrısız su toplamaları oluşur; bu lezyonlar genellikle 2-5 hafta içinde iz bırakmadan iyileşir. Diyabet ve Cilt 8 / 18 Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

CİLT BULGULARI III Deri Kalınlaşması, Sklerödem ve Ksantom Türleri Scleredema diabeticorum, AAD'ye göre iyi kontrollü diyabette bile gelişebilen, sert, kalın ve şişkin görünümlü bir cilt durumudur. Genellikle sırtın üst kısmında aylar-yıllar içinde yavaşça kalınlaşan ve gerilen bir cilt görünümüyle kendini gösterir; el ve ayaklarda görülmez. Ağrısızdır; kan şekeri kontrolünün iyileştirilmesi rahatlama sağlayabilir. Eruptif Ksantom ve Ksantelazma Kontrolsüz diyabet çok yüksek trigliserit düzeylerine yol açabilir; bu durumda “eruptif ksantomatozis” adı verilen, kalça, uyluk, dirsek ve dizlerde aniden ortaya çıkan, hassas ve kaşıntılı sarımsı kabarıklıklar gelişebilir. AAD'ye göre bu kabarıklıklar diyabet kontrol altına alındığında geriler. Göz kapaklarının etrafında görülen sarımsı, düz veya hafif kabarık lekeler ise ksantelazma olarak adlandırılır ve kanda yüksek yağ düzeylerinin, dolayısıyla kontrolsüz diyabetin bir işareti olabilir. Diyabet ve Cilt 9 / 18 Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

AYAK SAĞLIĞI Diyabetik Ayak Sendromu Diyabetik ayak, diyabetin en ciddi komplikasyonlarından biridir; Türkiye kaynaklarına göre diyabetli bireylerin yaklaşık %15-25'inde ayak ülseri gelişebilmektedir. İki temel mekanizma rol oynar: sinir hasarına bağlı his kaybı (nöropati) ve dolaşım bozukluğu (anjiyopati). AAD de uzun süreli yüksek kan şekerinin dolaşım bozukluğuna ve sinir hasarına yol açarak vücudun - özellikle ayaklardaki- yaraları iyileştirmesini zorlaştırdığını, bu açık yaraların “diyabetik ülser” olarak adlandırıldığını belirtir. • Ayaklar her gün gözle kontrol edilmeli; kesik, açık yara, şişlik veya renk değişikliği aranmalı • Herhangi bir yara veya değişiklik fark edildiğinde hemen hekime başvurulmalı • His kaybı nedeniyle ciddi yaralar bile ağrısız seyredebilir; “ağrı yok” güvenli anlamına gelmez AAD önerisi: Diyabetli her bireyin ayaklarını günlük olarak yara ve açık kesik açısından kontrol etmesi önerilmektedir. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) de diyabetli bireylere yönelik ayak sağlığı rehberliğinde benzer bir yaklaşımı benimser: günlük öz-muayene, uygun ayakkabı seçimi ve düzenli profesyonel ayak kontrolünün, ciddi komplikasyonların önlenmesinde temel adımlar olduğunu vurgular. Tedavi edilmeyen yaraların ilerlemesi durumunda, derin doku ve kemik enfeksiyonu riskiyle birlikte amputasyon ihtimali de artabilir. Diyabet ve Cilt 10 / 18 Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

CİLT BULGULARI IV Tırnak Bulguları ve Nekrobiyozis Lipoidika Mikrodolaşım bozukluğuna bağlı olarak diyabetli bireylerde tırnaklarda kalınlaşma, sararma, tırnak çevresinde kızarıklık ve büyüme çizgilerinde düzensizlik görülebilir. Tırnak mantarı (onikomikoz) tedavi edilmediğinde bakteriyel enfeksiyonlara giriş kapısı oluşturarak ayak ülserine zemin hazırlayabilir. Nekrobiyozis Lipoidika Diyabetikorum Diyabetli hastaların yaklaşık %1'inden azında görülen kronik bir cilt hastalığıdır. AAD'ye göre açık tenli kişilerde bacak ön yüzünde kırmızı-kahverengi, koyu tenli kişilerde ise mora çalan lekelerle başlar; zamanla merkezinde ince damarlanma ve mumsu bir görünüm gelişebilir. Vakaların yaklaşık %30'unda merkezde ülser gelişebileceğinden bölgenin travmadan korunması önemlidir. Bu bulgu zararsız kabul edilse de, AAD hastaların hem diyabet açısından test edilmesini hem de bir dermatoloğa görünmesini önerir. Diyabet ve Cilt 11 / 18 Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

CİLT BULGULARI V Akantozis Nigrikans, Et Benleri ve Diğer Bulgular Akantozis Nigrikans Boyun, koltuk altı ve kasık gibi deri kıvrımlarında koyu renkli, kadifemsi plaklarla karakterizedir. Hem Türkiye kaynakları hem de AAD, bu bulgunun sıklıkla prediyabet veya insülin direncinin ilk işaretlerinden biri olduğunu vurgular. Genellikle zararsızdır; kilo yönetimi görünümün iyileşmesine katkı sağlayabilir. Et Benleri (Skin Tags / Acrochordon) Göz kapağı, boyun ve koltuk altında sık görülen, zararsız küçük deri uzantılarıdır. AAD, çok sayıda et beni bulunmasının Tip 2 diyabetin bir işareti olabileceğini belirtir ve bu durumda diyabet taraması önerir. Granüloma Anülare ve Vitiligo El sırtı, ayak bileği ve diz çevresinde küçük, kubbe şeklinde kabarıklıklarla seyreden granüloma anülare, özellikle tekrarlayan ve geniş alanlara yayılan formlarda diyabetle ilişkilendirilmiştir. Vitiligo ise ciltte bağışıklık kaynaklı pigment kaybıyla seyreder ve özellikle Tip 1 diyabetli bireylerde daha sık görülür (yaklaşık %1-7). Perforan Dermatozlar (Kyrle Hastalığı) Daha çok ileri derecede böbrek bozukluğu olan diyabetli erkek hastalarda görülen, ortasında keratotik tıkaçlar içeren, kaşıntılı kabarıklıklarla seyreden nadir bir grup hastalıktır. Ciltteki kolajen ve elastin gibi yapısal maddelerin deri dışına çıkması sonucunda ortaya çıkar; altta yatan böbrek fonksiyon bozukluğunun tedavisi, cilt bulgusunun yönetiminde de belirleyicidir. Diyabet ve Cilt 12 / 18 Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

TEDAVİ VE CİLT İnsülin Tedavisine Bağlı Değişiklikler, Kaşıntı ve Kuruluk İnsülin enjeksiyonu uygulayan bireylerde enjeksiyon bölgesinde yağ dokusu kaybı (lipoatrofi) veya yağ dokusu artışı (lipohipertrofi) gelişebilir. Lipohipertrofi bölgesinden insülin emiliminin azalması kan şekeri kontrolünde beklenmedik dalgalanmalara yol açabileceğinden, enjeksiyon bölgelerinin düzenli değiştirilmesi önerilir. Cilt kuruluğu ve buna eşlik eden kaşıntı, diyabetli bireylerin en sık dile getirdiği yakınmalar arasındadır. Yüksek kan şekeri cildin doğal nem dengesini bozarak kuruluğa, kuruluk da kaşıntıya yol açabilir. Kaşıntı özellikle genital bölgede yoğunlaştığında mantar enfeksiyonu olasılığı da değerlendirilmelidir. Diyabet ve Cilt 13 / 18 Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

BAKIM ÖNERİLERİ Günlük Cilt ve Ayak Bakımı • Banyodan hemen sonra, cilt henüz nemliyken uygun bir nemlendirici uygulanmalı • pH dengeli, tahriş edici olmayan temizleyiciler tercih edilmeli • Parmak araları ve kıvrım bölgeleri banyo sonrası iyice kurulanmalı • Ayaklar her gün ılık suyla yıkanmalı, iyice kurulanmalı ve gözle kontrol edilmeli • Tırnaklar düz kesilmeli; nasırlara ev yöntemleriyle müdahale edilmemeli • Kan şekeri düzenli aralıklarla takip edilmeli ve hedef değerlerde tutulmaya çalışılmalı Önemli: Kan şekerinin iyi kontrol altında tutulması, diyabetin ciltteki birçok bulgusunu önlemenin en etkili yoludur. Cilt Ürünü Seçerken Dikkat Edilmesi Gerekenler Diyabetli bireyler için cilt bakım ürünü seçimi rastgele yapılmamalıdır. Alkol içeren, kurutucu etkisi güçlü losyonlardan kaçınılmalı; parfüm ve boya oranı düşük, hassas ciltler için formüle edilmiş ürünler tercih edilmelidir. Ayak bölgesinde kullanılan nemlendiricilerin parmak aralarına sürülmemesine dikkat edilmelidir; bu bölgede fazla nem, mantar enfeksiyonu riskini artırabilir. Yeni bir ürün denenmeden önce, özellikle cilt bulgusu olan bölgelerde kullanılacaksa, bir dermatoloji uzmanına danışılması en güvenli yaklaşımdır. Diyabet ve Cilt 14 / 18 Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

ACİL DURUMLAR Ne Zaman Doktora Başvurulmalı? • Hızla yayılan kızarıklık, şişlik veya sertleşme • Ateş eşliğinde bir cilt veya yara enfeksiyonu • İki-üç haftadan uzun süredir iyileşmeyen bir yara • Tekrarlayan (yılda birkaç kez) mantar veya maya enfeksiyonu • Ani gelişen, açıklanamayan cilt kabarcıkları veya çok sayıda et beni Sık Sorulan Sorular Diyabetin ilk cilt belirtisi nedir? İnatçı kaşıntı, tekrarlayan mantar enfeksiyonları, yavaş iyileşen yaralar ve akantozis nigrikans gibi bulgular sıklıkla ilk fark edilen işaretler arasındadır. Diyabetik dermopati (shin spots) tehlikeli midir? Hayır, genellikle şikâyete yol açmayan, zararsız bir bulgudur; ancak varlığı kan şekeri kontrolünün gözden geçirilmesi için bir hatırlatıcı olabilir. Diyabetik ayak yarası neden ağrısız olabilir? Diyabetik nöropati ayaklardaki ağrı algısını azaltabilir; bu nedenle ciddi yaralar bile fark edilmeden ilerleyebilir, düzenli görsel kontrol büyük önem taşır. Kaç et beni normaldir, ne zaman endişelenmeli? Az sayıda et beni yaygın ve genellikle zararsızdır; ancak sayıda ani ve belirgin bir artış fark edildiğinde AAD, diyabet taramasının değerlendirilmesini önerir. Dermatoloğa mı, diyabet hekimine mi (endokrinoloji) başvurmalıyım? Cildinizdeki bulgunun kendisini değerlendirmek için dermatoloji, altta yatan kan şekeri sorununu yönetmek için ise endokrinoloji veya iç hastalıkları uzmanına başvurmanız uygun olur; birçok durumda iki uzmanlık alanı birlikte çalışır. Diyabetli olmayan biri bu bulguları görürse ne yapmalı? Bu rehberde anlatılan bulguların bir kısmı diyabet dışı nedenlerle de ortaya çıkabilir. Yine de tekrarlayan enfeksiyon, açıklanamayan kaşıntı veya cilt kıvrımlarında koyulaşma gibi bulgular fark edildiğinde, olası bir kan şekeri sorununun araştırılması için bir hekime başvurulması önerilir. Diyabet ve Cilt 15 / 18 Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

SÖZLÜK Terimler Sözlüğü Terim Açıklama Hiperglisemi Kanda glikoz düzeyinin normalin üzerinde olması. Glikasyon Yüksek kan şekerinin vücut proteinlerinin yapısını bozması süreci. Nöropati Sinir hasarı; diyabette sıklıkla ayaklarda his kaybına yol açar. Dermopati Ciltte görülen hastalık veya bulgulara verilen genel ad. Onikomikoz Tırnağın mantar enfeksiyonu. Akantozis Nigrikans Deri kıvrımlarında koyu, kadifemsi kalınlaşma. Ksantelazma Göz kapağı çevresinde görülen sarımsı yağ birikimi lekeleri. Diyabet ve Cilt 16 / 18 Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

ÖZET Kapanış Diyabetin ciltteki yansımaları çeşitlidir ve çoğu zaman gözden kaçabilecek kadar sinsi ilerleyebilir. Bu rehberde ele alınan bulguların büyük çoğunluğu, düzenli kan şekeri takibi, günlük cilt ve ayak bakımı ile erken tanı sayesinde önlenebilir veya kontrol altına alınabilir. Beş ilkeyle kapanış: Güven Zarar Vermeme Doğal Sonuç Uygun Fiyat Bilimsel Tecrübe Kaynağı belirsiz Öz tedaviyi değil, Gerçekçi, Basit ve bilgiye yer hekime kademeli erişilebilir Ulusal ve vermedik. danışmayı iyileşmeyi önlemleri öne uluslararası önerdik. vurguladık. çıkardık. literatürle yazdık. Yasal uyarı: Bu rehberdeki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır, kişiye özel tıbbi tavsiye niteliği taşımaz ve mevcut tedavinizin yerini tutmaz. Herhangi bir cilt bulgusunun tanısı ve tedavisi için mutlaka bir hekime başvurulmalıdır. Diyabet ve Cilt 17 / 18 Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan

KAYNAKLAR Kaynaklar Bu rehberde yer alan bilgiler, hazırlayanın klinik tecrübesine ve aşağıdaki ulusal ve uluslararası kaynaklara dayanmaktadır. Bağlantılar, ilgili kurumun resmi web sitesine aittir. 1. American Academy of Dermatology (AAD). Diabetes: 10 warning signs that can appear on your skin. https://www.aad.org/public/diseases/a-z/diabetes-warning-signs 2. American Diabetes Association (ADA). Diabetes and Skin Complications. https://diabetes.org/about-diabetes/complications/skin-complications 3. American Diabetes Association (ADA). Foot Complications. https://diabetes.org/about-diabetes/complications/foot-complications 4. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Your Feet and Diabetes. https://www.cdc.gov/diabetes/diabetes-complications/diabetes-and-your-feet.html 5. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Preventing Diabetes-Related Amputations. https://www.cdc.gov/diabetes/diabetes-complications/preventing-diabetes-related- amputations.html Bu rehberdeki hiçbir bilgi, kişiye özel tıbbi tavsiye yerine geçmez. Sağlığınızla ilgili kararlar için her zaman hekiminize danışın. Diyabet ve Cilt 18 / 18 Prof. Dr. Hasan Ahmet Özdoğan